PRT یک مداخله درمانی رفتاری  مبتنی بر ABA است. این روش توسط رابرت کوگل و لین کوگل ، دانلپ ، شریبمن ، هورنر و دیگر محققان دانشگاه سانتاباربارا در کالیفرنیا ارائه شده .

PRT مخفف pivotal response treatment است.

* ویژگیهای روش PRT :

۱- کودک محور ( کودک جهت کار و نوع فعالیت را تعیین می کند . و همین کار انگیزه کودک را برای یادگیری افزایش می دهد زیرا فعالیتی انتخاب می شود که مورد علاقه کودک است.)

در حالیکه در روشهای دیگر نوع فعالیت و محتوای کار توسط مربی انتخاب میشود و کودک را وادار می کنند آن فعالیتها را انجام دهد . علاقه کودک در نظر گرفته نمی شود .

۲- شاد و سرگرم کننده

کودکان از تمرینهایی که در روشهای دیگر درمان اتیسم به کار میرود نفرت دارند که این نفرت منجر به نا امیدی ، مقاومت به درمان و خشم آنها می شود .امادر PRT کودک به عنوان سرگرمی و بازی به آن نگاه می کند . و مهارتها را با چیزهایی که از آن لذت می برد یاد می گیرد.

۳- به دور از استرس برای والدین و کودک

PRT  در واقع یک شیوه زندگی است نه یک کار درمانی دشوار. و همین امر می تواند والدین و کودک را به آرامش برساند .

۴- امکان انجام آن در هر زمان و هر مکان

در روشهای دیگر کودک به مکان خاصی شرطی می شود و در آن مکان به درمان پاسخ می دهد . اما این روش چون بیشتر در قالب بازی است در هر جا امکان اجرای آن هست .

۵- سهولت آموزش آن به اطرافیان و همسالان . از این طریق اطرافیان می توانند به کودکان اتیستیک کمک کنند .

*   رفتارهای محوری :

این روش نوعی درمان است که با کار روی چند رفتار محوری انجام می شود . این رفتارها به این دلیل محوری نامیده می شوند  زیرا کمک می کنند کودک طیف وسیعی از مهارتها را یاد بگیرد . به جای متمرکز شدن روی صدها رفتار روی چند رفتار محوری و عمده متمرکز می شویم .

چند رفتار محوری:

۱- انگیزه (مهمترین رفتار محوری انگیزه است زیرا یک کودک برانگیخته شده سخت تر تلاش می کند ، از آموزش بیشتر لذت می برد ، و در موقعیتهای مختلف از چیزهایی که یاد گرفته بیشتر استفاده می کند . )

۲- خودآغازگری کودک ( در تعامل و مراوده کودک با دیگران و بخصوص با همسالان خودش آغاگر و شروع کننده باشد )

۳- خودگردانی ( آموزش بعضی رفتارهای اجتماعی مثل آموزش تقاضا کردن ، نظر دادن و مشارکت و پیشرفت در پاسخ دادن و محاوره های اجتماعی )

۴- توانایی پاسخگویی به نشانه های متعدد ( مثلا استفاده از شلوار نو یا لباس قرمز به جای شلوار یا لباس )

*   اصولی کلی PRT :

۱-   اصل انتخاب ( نوع فعالیت را کودک  انتخاب می کند . همچنین در طول فعالیت انتخابهای مختلف به او پیشنهاد می شود)

۲-   جلب توجه کودک (هنگامی که دستورالعملی به کودک داده می شود باید مطمئن شوید کودک به شما توجه دارد )

۳-   نوبت گیری ( هم در یادگیری تعامل اجتماعی مهم است و هم در کنترل بازی توسط مربی . در واقع با نوبت گیری می توان وارد دنیای کودک شد)

۴-   فرصتها یا دستورالعملها ی واضح و متناسب با تکلیف ( از به کار بردن جملات مبهم وطولانی اجتناب شود)

۵-   دستورالعملها از طریق تکرار پرسشی( (Prompt  . چیزی را که کودک باید بگوید شما با لحن پرسشی از او بخواهید.

۶-   تکالیف اکتسابی باید بین تکالیف یاد گرفته شده پخش شود

۷-    تقویت تلاش کودک ( هر تلا شی هر چند ناقص باید تقویت شود )

۸-   تقویت کننده طبیعی است و با رفتار رابطه مستقیم دارد ( کلمه توپ با خود توپ تقویت می شود نه با جایزه )

۹-   ایجاد فرصت در یک محیط طبیعی ( کاهش مقدمات ، ایجاد مکث ، جلو دید و دور از دسترس گذاشتن برای ایجاد انگیزه بیشتر )

 راه رفتن بی دلیل روی پنجه چیست؟

 بچه ها معمولا حدود یک سالگی راه رفتن را یاد می گیرند.همین طور که آنها راه رفتن را تمرین می کنند اغلب وضعیت های مختلف پا مثل روی پنجه راه رفتن را امتحان می کنند.در دو سالگی اغلب بچه ها یاد گرفته اند به راحتی روی زمین روی کف پا راه بروند.

راه رفتن بی دلیل روی پنجه عادتی است که علت روشنی برای آن وجود نداشته باشد. معمولا کودکانی با این وضعیت می توانند با کف پا روی زمین بایستند و حتی وقتی از آن ها بخواهیم می توانند با کف پا راه بروند اما اگر آنها را به حال خودشان بگذاریم روی پنجه راه می روند.

کودکی که بعد از ۱۸ ماهگی اغلب اوقات روی پنجه راه برود باید به پزشک متخصص اطفال مراجعه کند تا دلیل روی پنجه راه رفتن او مشخص شود.

چه چیزی باعث روی پنجه راه رفتن می شود؟

بعضی از انواع روی پنجه راه رفتن دلیل شناخته شده ای دارند. کودکانی که فلج مغزی اند ممکن است به دلیل سفتی عضلات یا مشکل در کنترل حرکات بدن روی پنجه راه بروند.

ما هنوز علت دقیق بی دلیل روی پنجه راه رفتن را نمی دانیم ولی می تواند تحت تاثیر عوامل زیادی باشد، از قبیل :

*پردازش در حس لامسه(پاسخ به تحریکات لمسی)

*پردازش در حس عمقی(حس موقعیت بدنمان در فضا)

*پردازش در سیستم وستیبیولار- در گوش درونی-(حفظ تعادل)

*کنترل حرکتی (کنترل حرکت های خاص بدن)

*میزان بلندی و انعطاف پذیری ماهیچه های پا

آیا این یک مشکل است؟

گاهی روی پنجه راه رفتن می تواند منجر به سفتی عضلات شود که کفش پوشیدن ،ایستادن روی کف پا،چمباتمه زدن،تعادل داشتن یا پریدن روی یک پا را سخت می کند.روی پنجه راه رفتن همچنین در کودکان دارای اوتیسم،آسم وتاخیر گفتار و زبان اتفاق می افتد.

چگونه می توانم به کودکم کمک کنم؟

یک برنامه ی کاردرمانی جسمی خانگی قسمت مهمی از فرآیند درمان کودکتان است.این فعالیت ها کودکتان را به روی کف پا راه رفتن به جای پنجه تشویق می کند.آن ها تعادل و کنترل روی بدن را نیز تقویت می کنند.

این برنامه ی خانگی حتما باید زیر نظر یک کاردرمانگر جسمی انجام شود.

فعالیت های لمسی

این فعالیت ها به کودکتان کمک می کند که بتواند با لمس های مختلف روی پایش راحت تر کنار بیاید.

□ماساژ دادن پا:فشار های عمیق و محکم وارد کنید.

□راه رفتن لمسی:کودکتان را وادار کنید روی سطوح مختلف مانند توری،نایلون حباب دارو شن و ماسه پا بکوبد.

فعالیت های حس عمقی (وضعیتی)

سیستم حس عمقی به ما کمک می کند که موقعیت بدنمان را در فضا بشناسیم.سیگنال هایی که ماهیچه ها،مفصل ها،رباط ها و تاندون ها     می دهند به ما می گویند که هر عضو کجا قرار دارد و چگونه حرکت می کند.

□کودکتان را وادارید تا با دو پا، با یک پا،به سمت جلو،به طرفین و به صورت مورب بپرد.

□بالاوپایین پریدن ازارتفاع های مختلف مثل ۱۵و یا ۳۰ و ۴۵سانتیمتر.

□طناب زدن

□کشیدن یا هل دادن اجسام سنگین

فعالیت های وستیبیولار

سیستم وستیبیولار مرکز تعادل است که درگوش درونی واقع شده و با حرکت یا تغییر وضعیت سر فعال می شود. این موضوع به ما کمک می کند که بفهمیم “بالا” کجاست.

زمانی که این فعالیت های حرکتی را انجام می دهید مراقب کودکتان باشید و از افتادن او جلوگیری کنید.مطمئن باشید که فرزندتان تحت کنترل است و می تواند توقف کند.

□تاب

□چرخ و فلک

□الاکلنگ

□توپ ژیمناستیک(فیتنس بال)

□معلق زدن

فعالیت های کنترل ماهیچه های حرکتی

این فعالیت ها کنترل فرزندتان روی حرکات خاص بدن را بهبودی     می بخشد.این حرکات عبارتند از:

کدام ماهیچه ها را حرکت دهیم،کدام  سمت،با چه سرعتی و با چه قدرتی.

□برداشتن قدم های کوچک به عقب و جلو.هنگام راه رفتن به پایین و به پاهایتان نگاه کنید.

□کنترل ماهیچه های پایتان را با بلند کردن گودی کف پا تمرین دهید، طوری بایستید که وزن بطور متعادل درهردوپایتان پخش شود.بعد گودی کف پایتان را بلند کنید طوری که فضای بیشتری زیر پایتان ایجاد شود(مثلا فضایی برای یک موش) سپس دوباره طوری بایستید که وزنتان در کف پایتان پخش شود.پاها نباید به سمت داخل بغلتد.

□راه رفتن تند/کند

□”استپ آزاد” بازی کردن

□ سنگین راه رفتن /سبک راه رفتن

□جلو و عقب رفتن روی تخته تعادل

□رفتن از یک طرف به طرف دیگر روی تخته تعادل

□ راه رفتن فقط با پاشنه پا

□مانند اردک راه رفتن(وزن در لبه داخلی کف پا)

□مانند پنگوئن راه رفتن(وزن در لبه خارجی کف پا)

□چمباتمه زدن هنگامی که یک توپ اندازه توپ فوتبال را با دو دست جلوی شکمتان گرفته اید. سعی کنید حرکاتتان آرام و کنترل شده باشد،زانو ها نیز نباید به هم بچسبند.

□بشین وپاشو روی نیمکت هایی با ارتفاع های مختلف،زانو ها باید از هم جدا باشند.

□راه رفتن طوری که وزنتان را درجهات مختلف:جلو،مورب،چپ،راست وعقب می اندازید.

فعالیت های تعادلی

این فعالیت ها مهارت تعادل را هنگامی که وزنتان در جهات مختلف می کند بهبود می بخشد.

□حفظ تعادل روی یک پا

□راه رفتن روی یک خط

□روی چوب تعادل از جلو و از کنار پایتان راه بروید

□روی بالش بایستید و سعی کنید بدون اینکه از بالش بیافتید افرادی که دور شما می گردند را بگیرید

□به یک توپ ساکن لگد بزنید

□به یک توپ در حال حرکت لگد بزنید

فعالیت های کششی

این فعالیت ها طول و انعطاف پذیری عضلات پشت ساق پا را افزایش می دهند.

□کشیدن عضله ساق پا روی گوه:اول با قرار دادن کتابی با ارتفاع ۳تا ۵ سانتیمتر زیر یک طرف یک تخته کوتاه مانند تخته ساطور،شیب کمی درست کنید انتهای دیگر تخته باید کنار دیوار باشد.کودکتان را وادارکنید روی تخته بایستد طوری که پاشنه پایش سمت دیوار باشد. بطوریکه عضلات پشت ساق پا به نرمی دچارکشش شوند.

هر بار ثانیه ها ودقیقه های بیشتری نگه دارید. چند بار در روزاین کار را تکرار کنید.

فعالیت های تقویت کننده

این فعالیت ها ماهیچه های کوچک که از مچ پا به پایین را به جهات مختلف حرکت می دهند تقویت می کنند.

□ دروضعیت نشسته یا درازکش توپی کوچک یا شی دیگری را بین دو پا در قوس کف پایتان قرار داده و آن را به دستتان بیاورید.

□با انگشتان پا مهره یا تیله هایی را بردارید

□با انگشتان پا روی هوا حروف الفبا را بنویسید

□با انگشتان پا صفحات یک کتاب را ورق بزنید

□با انگشتان پا و کف پا خمیر بازی را به شکل های توپ یا تنه ی درخت درآورید

سوال؟

این برنامه ی خانگی فقط باید زیر نظر یک کاردرمانگر جسمی باشد.اگر مشکل یا سوالی در مورد این برنامه ی خانگی دارید می توانید با کاردرمانگر جسمی تان در بخش خدمات توانبخشی و رشد تماس بگیرید.

ترجمه : نیکی انصاری

متاسفانه هیچ سایت یا وبلاگی را نیافتم که لیست کاملی از مراکز درمانی اتیسم در ایران ارائه دهد. دربرخی از استانها فقط بخاطر نبود این اطلاعات خانواده های بسیاری سرگردان بوده و صدها کیلومتر راه را طی می کنند تا در استان دیگری و یا در تهران به یک مرکز درمانی مراجعه کنند.

مراکز درمانی در ایران بصورت جزیره ای عمل می کنند و حتی اتفاق می افتد که در یک شهر چند مرکز درمانی از حال هم و حتی از وجود هم بی اطلاعند.

هدف از طراحی ستون سمت چپ تبلیغ برای هیچ کس نیست بلکه فقط و فقط اطلاع رسانی به والدین کودکان دارای اتیسم و کمک به خروج از وضعیت جزیره ای برای بخش درمان اتیسم است.

از اینرو از همه مراکز درمانی و آموزشی و نیز افرادی که در زمینه درمان اتیسم در استانهای مختلف فعالیت دارند دعوت می شود تا با درج شماره های تماس و آدرس خود و ارسال آن به مدیر وبسایت از طریق بخش «ارتباط  با ما» گامی موثر در این راه بردارند.

ضمنا پیشاپیش تاکید می شود که درج آدرس ها و شماره های تماس افراد و مراکز درمانی در این وبسایت صرفا جهت اطلاع بوده و بهیچ وجه بمعنای تایید و یا هرگونه داوری درخصوص کیفیت ارائه خدمات توسط آن افراد و مراکز نخواهد بود.